Tussen rivaliteit en verbondenheid: wat de wetenschap ons leert over de Palio di Siena

Auteur: dr. Frederik Houben (Hogeschool PXL)

Inleiding

De Palio di Siena is meer dan een jaarlijkse paardenrace: het evenement vormt het centrale publieke moment binnen een complex sociaal systeem van zeventien contrade, met elk een eigen territorium, geschiedenis, identiteit en onderlinge relaties. De competitie tussen de contrade wordt gekenmerkt door langdurige rivaliteiten, allianties en sterke groepsloyaliteit. De hoeveelheid boeken, documentaires en websites over de Palio is ondertussen uitgegroeid tot een gigantische collectie.

Wat minder mensen weten, is dat de Palio een interessante context vormt voor wetenschappelijk onderzoek naar de manier waarop individuen en groepen zich tot elkaar verhouden.

In de recente wetenschappelijke literatuur wordt de Palio dan ook vanuit uiteenlopende invalshoeken bestudeerd. Naast cultuurhistorische en antropologische benaderingen komen onder meer sociale identiteit, groepsvorming, intergroepsrivaliteit, conflict, sociale netwerken, leiderschap en gender aan bod. Andere studies richten zich op toerisme, festivalisering, mediatisering en veranderende maatschappelijke normen, terwijl ook onderzoek vanuit de sportgeneeskunde, biomechanica en dierenwelzijn de Palio als onderzoekscontext gebruikt.

De Palio kan daarmee worden beschouwd als een bijzondere sociaal-culturele casus waarin langdurige groepsrelaties, competitie, traditie en maatschappelijke verandering samenkomen. Dat maakt het evenement relevant voor verschillende wetenschappelijke disciplines en biedt mogelijkheden om bredere sociale en psychologische processen te bestuderen.

Dit artikel probeert een overzicht te geven van de meest recente wetenschappelijke literatuur, zonder de illusie te willen wekken dat de onderstaande lijst compleet is. Een bijzondere vermelding verdienen de talrijke publicaties van Luca Luchini, die in zijn Italiaanstalige boeken uitgebreid ingaat op de geschiedenis, tradities en sociale dynamiek van de Palio en de Sienese contrade. (zoals Palio XX Secolo, Aceto re del Palio, Siena dei nonni en vele andere interessante werken).

Resultaten

Hieronder delen we de vele bronnen op volgens thema en invalshoek op de Palio di Siena.

1. Palio als sociaal en cultureel ritueel

Centrale invalshoek: de Palio als ritueel dat de sociale structuur en identiteit van Siena weerspiegelt en versterkt.

• Dundes & Falassi (1975)
  Het standaard wetenschappelijk werk over de Palio di Siena is en blijft La terra in Piazza: An Interpretation of the Palio of Siena, van Dundes, A. and Falassi, A. uit 1975. Zij bekijken de Palio di Siena niet alleen als een paardenrace, maar als een belangrijk sociaal en cultureel ritueel. Ze beschrijven uitgebreid de contrade, de ceremonies, de symbolen en de gebeurtenissen rond de race. Daarnaast zoeken ze naar de diepere betekenis van deze tradities en leggen ze verbanden met thema’s als identiteit, competitie, mannelijkheid, seksualiteit en vruchtbaarheid. Het boek is een van de vroegere uitgebreide studies van de Palio vanuit antropologisch perspectief en benadrukt vooral de symbolische en rituele betekenis van het evenement voor de samenleving van Siena.
• Silverman (1979)
  De invalshoek op de Palio di Siena is hier hoe geschiedenis en antropologie elkaar kunnen aanvullen bij het bestuderen van complexe samenlevingen. De auteur vergelijkt verschillende theoretische benaderingen van de Palio en laat zien dat een historische analyse meer kan bieden dan alleen informatie over de oorsprong of achtergrond van een ritueel. Historische gegevens kunnen ook worden gebruikt om bestaande antropologische theorieën kritisch te beoordelen, onderzoeksmethoden te verfijnen en nieuwe onderzoeksvragen te ontwikkelen. De studie pleit daarom voor een nauwe integratie van historische bronnen en antropologisch veldonderzoek.
• Jackson & Nevola (2006)
  Deze onderzoekers plaatsen de Palio in de bredere context van het stedelijke en culturele leven van Siena tijdens de Renaissance. Ze benadrukken dat de Palio niet los kan worden gezien van de ruimtelijke inrichting van de stad, religieuze rituelen, politieke machtsverhoudingen en sociale organisatie. De auteurs bekijken hoe stedelijke ruimtes en rituelen elkaar beïnvloedden en bijdroegen aan de identiteit van Siena. De Palio vormt daarbij een voorbeeld van hoe publieke gebeurtenissen sociale en politieke betekenissen kunnen krijgen. Het artikel biedt daarmee vooral een bredere historische en stedelijk-culturele context voor het begrijpen van de Palio.
• Crociani-Windland (2007)
  Zij onderzoekt agressie en competitie als mogelijke integrerende krachten in de samenleving, aan de hand van de Palio di Siena. De 17 contrade concurreren tijdens de sterk geritualiseerde paardenrace, waarbij rivaliteit een belangrijke plaats inneemt in het sociale leven van Siena. De auteur vergelijkt verschillende theoretische benaderingen om deze agressieve en competitieve dynamiek te verklaren. Centraal staat de vraag hoe negatieve emoties en conflicten kunnen worden omgezet in sociale verbondenheid. Volgens de auteur ligt hierin een belangrijke verklaring voor de sociale samenhang en het welzijn van Siena. Deze inzichten zijn ook relevant voor hedendaagse stedelijke conflicten.
• Crociani-Windland
  Zij onderzoekt de sociale en civiele structuur van Siena en de bijzondere rol van de 17 contrade. Deze wijken functioneren in veel opzichten als zelfstandige gemeenschappen, met eigen bestuur, territorium, sociale activiteiten en rituelen. De auteur beschrijft hoe deze structuur historisch verbonden is met de Palio en hoe competitie en zelfs agressie tussen contrade niet alleen tot conflict leiden, maar ook sociale verbondenheid en vertrouwen kunnen versterken. De Palio vormt daarmee een belangrijk mechanisme waarmee rivaliteit wordt omgezet in sociaal kapitaal en bijdraagt aan de organisatie en samenhang van de Sienese samenleving.
• King (2011)
  De Palio di Siena wordt bekeken als een vorm van stedelijk ritueel en ceremonieel, waarbij de contrade een centrale rol spelen. De auteur vergelijkt de Palio met middeleeuwse religieuze broederschappen en stedelijke ceremonies en laat zien hoe religieuze, sociale en politieke elementen in het evenement samenkomen. De Palio functioneert daarbij niet alleen als paardenrace, maar ook als een publiek ritueel waarin groepsidentiteit, sociale verbondenheid en de relatie tussen verschillende delen van de stad worden uitgedrukt. De studie benadrukt hoe dergelijke ceremonies bijdragen aan het creëren en bevestigen van een gedeelde stedelijke identiteit.
• Grandys (2020)
  In deze thesis wordt onderzocht hoe de Palio di Siena bijdraagt aan het imago van Siena als historische stad. De studie analyseert hoe traditie, geschiedenis en organisatiecultuur het beeld van de stad beïnvloeden en hoe dit beeld wordt gevormd en beheerd. Aan de hand van een casestudy en literatuur- en bronnenonderzoek ontwikkelt de auteur een model voor het beheer van dit stadsimago. De Palio wordt daarbij gezien als een belangrijk middel om de historische identiteit en uitstraling van Siena te versterken. De studie laat zien hoe een eeuwenoude traditie kan worden ingezet bij de profilering en imagovorming van een stad.

Kernidee: de race zelf is slechts het zichtbare hoogtepunt van een veel groter ritueel en sociaal systeem.

2. Contrade, identiteit en gemeenschapsvorming

Centrale invalshoek: de contrada als sociale gemeenschap en als belangrijke bron van individuele en collectieve identiteit.

• Drechsler (2006)
  Deze studie onderzoekt hoe de contrade en de Palio bijdragen aan het sociale en economische welzijn van Siena. De auteur stelt dat het systeem van contrade zorgt voor sterke sociale verbondenheid, onderling vertrouwen en betrokkenheid bij de gemeenschap. De Palio vormt hierin een belangrijk verbindend element. Hoewel het systeem ook nadelen en spanningen kent, kan de manier waarop de contrade functioneren volgens Drechsler interessante lessen bieden voor andere gemeenschappen. De studie bekijkt daarom hoe het Palio-contradecomplex vandaag werkt en welke maatschappelijke effecten hieruit voortkomen.
• Reid (2016)
  Reid onderzoekt hoe de contrade en de Palio bijdragen aan identiteitsvorming en gemeenschapsvorming in Siena. De studie richt zich op de invloed van woonplaats, leeftijd en gender op de manier waarop contradaioli hun identiteit uitdrukken en deelnemen aan het gemeenschapsleven. De betekenis van wonen binnen het territorium van een contrada blijkt door maatschappelijke veranderingen minder bepalend te zijn geworden, terwijl ook mensen die buiten de contrada wonen actief betrokken blijven. Daarnaast toont de studie dat vrouwen een grotere en belangrijkere rol spelen dan traditionele opvattingen doen vermoeden. Deelname en inzet blijken door meerdere factoren te worden bepaald, niet alleen door gender.
• Lusini (2019)
  Lusini onderzoekt hoe de Palio di Siena zich heeft aangepast aan de moderne samenleving zonder zijn traditionele karakter te verliezen. De studie richt zich op de relatie tussen de Palio, de identiteiten van de contrade, sociale praktijken en de stedelijke ruimte van Siena. Daarbij wordt gekeken hoe tradities worden behouden, aangepast en opnieuw geïnterpreteerd in een veranderende maatschappelijke context. De Palio wordt voorgesteld als een dynamisch sociaal fenomeen waarin verleden en heden voortdurend met elkaar worden verbonden. De studie toont hoe de Palio bijdraagt aan zowel individuele als collectieve identiteitsvorming en sterk verbonden blijft met de stedelijke ruimte.
• Baranowska (2019)
  Baranowska onderzoekt hoe de contrade en de Palio bijdragen aan de identiteit van de inwoners van Siena. Vanuit een waardefilosofisch perspectief analyseert de auteur welke waarden, normen en gedragingen binnen de contrade centraal staan. De sterke loyaliteit aan de eigen contrada en het streven naar overwinning kunnen daarbij leiden tot spanningen en gedragingen die buiten de context van de Palio als minder aanvaardbaar worden beschouwd. De studie benadrukt dat de contrade een belangrijke rol spelen in het vormen van sociale identiteit en het doorgeven van waarden en tradities. De Palio vormt zo een belangrijk onderdeel van de collectieve identiteit van Siena.
• Boos (2020-2024a-2024b)
  Tobias Boos onderzocht de Palio vanuit een geografisch en sociaal-antropologisch perspectief. Centraal staan de contrade als territoriale gemeenschappen, de manier waarop groepsidentiteit wordt gevormd en beschermd, en de invloed van de Palio als stedelijk festival.
  • Boos (2020): Onderzoekt hoe de contrade hun territoriale en collectieve identiteit vormen en via het internet proberen te behouden en te beschermen tegenover een steeds globaler publiek.
  • Boos (2024a): Analyseert de Palio als een sociaal en ruimtelijk “speelveld”, waarin publieke, lokale en intieme ruimtes samenkomen en zowel deelnemers als buitenstaanders bijdragen aan de vorming van de gemeenschap.
  • Boos (2024b): Bestudeert hoe de Palio als lokaal gemeenschapsfestival samenhangt met festivalisering, sociale verandering, emotionele verbondenheid met plaatsen en de ontwikkeling van publieke ruimtes.
• Kenny & Fortunato
  Zij onderzoeken het hedendaagse contradesysteem van Siena en de onderlinge relaties tussen de zeventien contrade. Ze maken onderscheid tussen drie relatievormen: allianties, neutrale relaties en rivaliteiten. Op basis van literatuur, een enquête bij meer dan 500 contradeleden, een psychologische attitudemeting en GPS-gegevens van een jaarlijks ritueel analyseren ze hoe deze relaties het gedrag en de percepties van leden beïnvloeden. De meeste leden behoren al vanaf hun geboorte tot een contrada en hebben er sterke familiale en sociale banden. De studie toont dat het type relatie tussen contrade samenhangt met verschillen in attitudes en geritualiseerd gedrag.

Kernidee: de contrada is niet gewoon een wijk, maar een langdurige sociale identiteit waaraan mensen zich sterk verbonden voelen.

3. Rivaliteit, competitie en sociale relaties

Centrale invalshoek: rivaliteit is niet alleen conflict, maar structureert sociale relaties en gedrag.

• Filiani & Zaffaroni (2002, 2003)
  Deze onderzoeken brengen de rivaliteiten tussen de Sienese contrade in kaart over een periode van veertig jaar, van 1960 tot 1999. Aan de hand van Palio-resultaten en historische gebeurtenissen beschrijven ze de ontwikkeling van de onderlinge relaties, competitie, overwinningen en nederlagen tussen rivaliserende contrade. De werken tonen hoe rivaliteiten doorheen de tijd worden gevormd, behouden en veranderd. Ze bieden vooral een gedetailleerde historische documentatie van de concrete relaties tussen de contrade en illustreren daarmee hoe rivaliteit een blijvend en belangrijk onderdeel vormt van het sociale en competitieve systeem rond de Palio di Siena.
• Operti en al. (2019-2020-2021-2025)
  Elisa Operti en haar team benaderen de Palio vooral vanuit een sociologisch en organisatiewetenschappelijk perspectief, met bijzondere aandacht voor rivaliteit, sociale netwerken en carrièrebewegingen van fantini. Onderzoek over de periode 1743–2011 laat zien dat rivaliteit niet alleen directe samenwerking of carrièrebewegingen tussen rivaliserende contrade beperkt, maar ook relaties met hun bondgenoten en tegenstanders beïnvloedt. Interessant is dat zij zich hiervoor baseren op (anonieme) interviews met de fantini zelf. Tegelijk kan mobiliteit tussen contrade bestaande rivaliteit juist temperen. Een recente studie onderzoekt bovendien hoe rivaliteit samenhangt met gender en de manier waarop sociale netwerken worden geactiveerd. Samen tonen de studies hoe loyaliteit, groepsidentiteit, rivaliteit en sociale relaties het gedrag van individuen binnen het Palio-systeem beïnvloeden.
  • Sgourev & Operti (2019) tonen dat rivaliteit carrièrebewegingen beperkt: fantini vermijden niet alleen rivaliserende contrade, maar ook hun bondgenoten en rivalen.
  • Operti et al. (2020) onderzoeken hoe langdurige vriendschappen en rivaliteiten samenhangen met conflicten. Mobiliteit tussen contrade blijkt conflicten juist te kunnen temperen.
  • Operti et al. (2021) bouwen hierop voort en bekijken hoe rivaliteit mobiliteit kan sturen en strategisch kan worden ingezet binnen competitieve omgevingen
  • Lampronti et al. (2025) onderzoeken de relatie tussen rivaliteit en gender. Zij laten zien dat rivaliteit de activering van sociale netwerken bij vrouwen sterker kan belemmeren dan bij mannen.

Samen tonen de studies hoe rivaliteit, loyaliteit, groepsidentiteit en sociale netwerken het gedrag binnen het Palio-systeem structureren.

Ook de eerder vermelde artikels van Kenny & Fortunato (allianties, neutraliteit en rivaliteit en hun invloed op attitudes en gedrag), Crociani-Windland (rivaliteit, agressie en competitie als mogelijke integrerende krachten en vorm van sociaal kapitaal) en Baranowska (loyaliteit en het streven naar overwinning vanuit een waardefilosofisch perspectief) verwijzen naar dit thema.

Kernidee: rivaliteit is geen “storing” binnen het systeem, maar vormt juist één van de mechanismen waardoor het systeem blijft functioneren.

4. Traditie, moderniteit en verandering

Centrale invalshoek: hoe kan een eeuwenoude traditie blijven bestaan in een moderne samenleving?

• Brogi (2023)
  Brogi onderzoekt de ontwikkeling van het drappellone, de Palio-banner, en de invloed van hedendaagse kunst op de vormgeving ervan sinds de jaren 1970. De scriptie bespreekt eerst de historische ontwikkeling en symboliek van de Palio-banners. Vervolgens wordt onderzocht hoe kunstenaars steeds meer vrijheid kregen om hedendaagse artistieke stijlen en thema’s te verwerken in hun ontwerpen. Ten slotte besteedt de auteur aandacht aan de rol van vrouwelijke kunstenaars bij het ontwerpen van de banners, met onder meer Eugenia Vanni, Elisabetta Rogai en Sinta Tantra. De studie laat zien hoe traditie en artistieke vernieuwing binnen de Palio samenkomen.
• Crezzini et al. (2025)
  Crezzini en zijn team onderzoeken de historische ontwikkeling van de Palio en het gebruik van dieren tijdens de verschillende vormen van de wedstrijd. De Palio begon niet als paardenrace: in de middeleeuwen waren er onder meer gevechten en vanaf de 16e eeuw werden verschillende dieren ingezet, waaronder paarden, ezels, buffels en stieren. De auteurs reconstrueren op basis van schriftelijke en beeldbronnen hoe de rol van dieren doorheen de eeuwen veranderde. De huidige paardenrace in de Piazza del Campo blijkt daarmee slechts de meest recente vorm van een eeuwenoude traditie waarin de contrade met elkaar wedijveren.

Ook de eerder vermelde artikels van Silverman (historische continuïteit en de interpretatie van rituelen), Lusini (aanpassing van de Palio aan de moderne samenleving), Boos (behoud van collectieve identiteit in een geglobaliseerde en digitale omgeving, en festivalisering, maatschappelijke verandering en veranderende betekenis van stedelijke ruimte) en Jackson & Nevola (historische ontwikkeling van stedelijke rituelen) verwijzen naar dit thema.

Kernidee: de Palio blijft bestaan doordat hij niet onveranderd blijft; tradities worden voortdurend aangepast, herinterpreteerd en opnieuw betekenisvol gemaakt.

5. Gender en de rol van vrouwen

Centrale invalshoek: de specifieke rol van de vrouw in de Palio di Siena.

• Guazzi (2004)
  Guazzi onderzoekt de rol van vrouwen binnen de contrade van Siena, met bijzondere aandacht voor vrouwelijke leiders zoals capitane en priore. Het boek beschrijft hoe vrouwen steeds meer bestuurlijke en organisatorische verantwoordelijkheden binnen de contrade zijn gaan opnemen. Daarmee doorbreekt het traditionele beeld van de contrada als een voornamelijk door mannen gedragen gemeenschap. De studie belicht de ervaringen en rollen van vrouwelijke protagonisten en laat zien hoe hun aanwezigheid bijdraagt
  aan veranderingen binnen de sociale en organisatorische structuur van de contrade. Het werk biedt daarmee inzicht in de veranderende positie van vrouwen binnen de Palio-gemeenschap.

Ook de eerder vermelde artikels en boeken van Dundes & Falassi (gender en mannelijkheid als onderdeel van de symbolische interpretatie van de Palio), Reid (vrouwen blijken actiever betrokken bij de contrade dan traditionele beeldvorming doet vermoeden), Brogi (vrouwelijke kunstenaars en hun bijdrage aan de moderne vormgeving van het drappellone) en Lampronti et al (rivaliteit kan de activering van sociale netwerken bij vrouwen sterker beperken dan bij mannen) verwijzen naar dit thema.

Kernidee: het traditionele beeld van de Palio als uitgesproken mannelijke wereld wordt door recent onderzoek genuanceerd.

6. Dierenwelzijn, veiligheid en medische/biomechanische risico’s

Centrale invalshoek: de fysieke risico’s voor paarden en jockeys.

• Polito et al. (2011)
  Polito onderzoekt de veiligheid en het gedrag van paarden tijdens de Palio di Siena. De auteurs besteden aandacht aan factoren die het welzijn en de veiligheid van de paarden kunnen beïnvloeden, waaronder hun gedrag tijdens training, voorbereiding en deelname aan de race. Het artikel benadrukt het belang van een goede selectie, training en observatie van de paarden om risico’s te beperken. De studie draagt bij aan het inzicht in de relatie tussen paardengedrag, wedstrijdomstandigheden en veiligheid tijdens de Palio.
• Fortina et al. (2019)
  Zij onderzoeken de verwondingen van jockeys tijdens de Palio di Siena over een periode van 72 jaar. De studie analyseert de frequentie, ernst en aard van de letsels en toont aan dat de Palio een aanzienlijk risico op lichamelijke verwondingen met zich meebrengt. Vooral valpartijen tijdens de race vormen een belangrijke oorzaak van letsels. De auteurs benadrukken dat de combinatie van hoge snelheid, de krappe baan en het gebruik van onbeschermde paarden en jockeys de Palio tot een risicovolle wedstrijd maakt. De resultaten kunnen bijdragen aan maatregelen om de veiligheid van jockeys te verbeteren.
• Pagliara et al. (2022)
  Pagliara en zijn team onderzoeken met een computermodel welke krachten op het voorbeen van paarden ontstaan tijdens een traditionele paardenrace, met de Palio di Asti als context. Het model simuleert de bewegingen en krachten op het been en toont hoe hoge belastingen op het sprong- en polsgebied kunnen bijdragen aan ernstige of fatale breuken van het carpus. De studie biedt inzicht in de biomechanische mechanismen achter deze blessures en kan bijdragen aan een beter begrip van het risico op ernstig paardenletsel tijdens traditionele paardenraces. De studie richt zich dus op dierenwelzijn en biomechanische veiligheid.
• Gabriele et al. (2024)
  Gabriele analyseert de officiële veterinaire controles bij traditionele Italiaanse paardenevenementen in de periode 2017–2023. Het gaat onder meer om races, steekspelen en toernooien buiten officiële renbanen. Op basis van veterinaire rapporten brengen de auteurs kenmerken van evenementen, dieren, omgeving en incidenten in kaart. De studie richt zich vooral op dierenwelzijn en veiligheid, met aandacht voor verwondingen en sterfgevallen bij paarden en ezels. De resultaten tonen aan dat deze evenementen aanzienlijke risico’s kunnen inhouden voor zowel dieren als mensen en onderstrepen het belang van veterinaire controles en veiligheidsmaatregelen.

Ook de eerder vermelde artikel van Crezzini (historische ontwikkeling van het gebruik van dieren) verwijst naar dit thema.

Hierbij is het belangrijk om Pagliara et al. (2022) en Gabriele et al. (2024) niet als rechtstreeks onderzoek naar de Palio di Siena te presenteren. Ze behandelen respectievelijk de Palio di Asti en traditionele Italiaanse paardenevenementen in bredere zin. Ze zijn wel relevant als vergelijkende literatuur over dierenwelzijn en veiligheid.

7. Symboliek, taal en materiële cultuur

Centrale invalshoek: taalkundig en symboliek-onderzoek naar de verschillende aspecten van de Palio di Siena leidden tot meerdere publicaties.

• Biasci (2024)
  Biasci onderzoekt de bijnamen van jockeys (fantini) in de Palio di Siena, vanaf de 17e eeuw. De studie richt zich op de taalkundige en dialectale kenmerken van deze bijnamen, met bijzondere aandacht voor het Sienese en Toscaanse dialect. Daarnaast analyseert de auteur hoe bijnamen verwijzen naar uiterlijk, karakter, afkomst of beroep. Opvallend is dat sommige eigenschappen die doorgaans negatief worden gezien, binnen de context van de Palio juist een positieve betekenis kunnen krijgen wanneer ze bijdragen aan het verslaan van een rivaliserende contrada. Dit artikel valt onder de onomastiek, de wetenschappelijke studie van eigennamen: hoe namen ontstaan, gevormd worden, veranderen en welke betekenis of functie ze hebben.

Ook de eerder vermelde artikels en boeken van Dundes & Falassi (symboliek en rituele betekenis), Brogi (kunst, symboliek en de ontwikkeling van het drappellone) en Crezzini (materiële en historische ontwikkeling van de dierenrace) verwijzen naar dit thema.

Kernidee: ook namen, beelden, objecten en symbolen dragen bij aan de betekenisgeving rond de Palio.

Discussie

De verschillende wetenschappelijke werken laten een vrij duidelijk patroon zien: de Palio wordt nauwelijks beschouwd als “een paardenrace”, maar vooral als een sociaal, cultureel en territoriaal systeem waarin competitie, identiteit, traditie en gemeenschap met elkaar verweven zijn.
Als we inzoomen op de resultaten van de verschillende studies, dan zijn er een aantal interessante conclusies te trekken.

1. Rivaliteit is niet het tegenovergestelde van sociale cohesie

Een van de meest opvallende conclusies uit de literatuur is dat rivaliteit en sociale verbondenheid bij de Palio geen tegengestelde krachten zijn. Integendeel: verschillende studies suggereren dat de voortdurende competitie tussen contrade juist helpt om de interne samenhang van elke contrada te versterken.

De tegenstelling “wij tegen zij” creëert een sterke interne “wij”. De studies van Operti en collega’s, Drechsler en Crociani-Windland laten vanuit verschillende invalshoeken zien dat competitie, loyaliteit en zelfs agressie kunnen bijdragen aan sociale organisatie.

2. De Palio is vooral een sociaal systeem en pas daarna een paardenrace

Vrijwel alle onderzoekslijnen komen uiteindelijk bij dezelfde vaststelling uit. De race duurt slechts enkele minuten, maar eromheen bevindt zich een permanent sociaal systeem van contrade, families, rituelen, allianties, rivaliteiten, bestuur, sociale activiteiten en identiteitsvorming.

De Palio functioneert daardoor eerder als een jaarlijks hoogtepunt van een sociaal leven dat het hele jaar doorgaat dan als een afzonderlijk sportevenement.

Dat verklaart ook waarom een overwinning of nederlaag zoveel meer betekent dan alleen het sportieve resultaat.

3. De Palio overleeft de moderniteit juist door zich aan te passen

De literatuur van Lusini, Boos, Brogi en Crezzini et al. laat een interessante paradox zien: de continuïteit van de traditie berust gedeeltelijk op verandering.

De Palio heeft door de eeuwen heen andere vormen aangenomen, andere dieren gebruikt, nieuwe artistieke invloeden opgenomen, zich aangepast aan veranderende genderrollen en zelfs digitale media gebruikt om de identiteit van de contrade uit te dragen.

Traditie betekent hier dus niet dat alles hetzelfde blijft. Het betekent eerder dat de kern van het systeem behouden blijft terwijl de concrete vorm verandert.

4. De contrada is belangrijker dan de race zelf

Uit verschillende studies ontstaat het beeld dat de contrada de fundamentele sociale eenheid is en de Palio het belangrijkste rituele moment waarop die eenheden tegenover elkaar komen te staan.

De identiteit van een contradaiolo wordt niet alleen bepaald door het territorium waarin iemand woont. Familie, geschiedenis, sociale relaties, rituelen en persoonlijke betrokkenheid spelen eveneens een rol. Reid en Boos laten bovendien zien dat die identiteit ook blijft bestaan wanneer mensen fysiek buiten het territorium van hun contrada wonen.

De Palio kan daarom moeilijk worden begrepen zonder het contradesysteem te begrijpen.

5. Er bestaat een duidelijke spanning tussen sociale waarde en dierenwelzijn

Een vijfde, meer kritische conclusie is dat de literatuur twee heel verschillende perspectieven naast elkaar legt. Aan de ene kant wordt de Palio beschreven als een systeem dat sociale cohesie, identiteit, vertrouwen en gemeenschapszin produceert. Aan de andere kant tonen veterinaire en medische studies aan dat de race reële risico’s voor paarden en jockeys inhoudt.

Daar ontstaat een interessante wetenschappelijke en maatschappelijke spanning: Hoe verhoudt de grote sociale en culturele waarde van de Palio zich tot de fysieke risico’s die noodzakelijk verbonden lijken aan de uitvoering ervan?

Conclusie

De wetenschappelijke literatuur toont dat de Palio di Siena veel meer is dan een paardenrace. Sinds het antropologische standaardwerk van Dundes en Falassi (1975) wordt de Palio vooral bestudeerd als een sociaal en cultureel systeem waarin ritueel, territoriale identiteit, gemeenschapsvorming en competitie samenkomen. Recent onderzoek benadrukt vooral de complexe rol van rivaliteit: competitie tussen
contrade kan niet alleen conflicten veroorzaken, maar ook interne sociale cohesie, loyaliteit en verbondenheid versterken. Tegelijk blijkt de Palio zich voortdurend aan te passen aan maatschappelijke veranderingen. Naast deze sociale en culturele functies wijzen veterinaire en medische studies op aanzienlijke risico’s voor paarden en jockeys. De literatuur toont daarmee een voortdurende spanning tussen traditie,
sociale betekenis, modernisering en dierenwelzijn.

Bibliografie

• Dundes, A., & Falassi, A. (1975). La terra in piazza: An interpretation of the Palio of Siena. University of California Press
• Jackson, P., & Nevola, F. (2006). Introduction: Beyond the Palio: Urbanism and ritual in Renaissance Siena. Renaissance Studies, 20(2), 137–146.
• Biasci, G. (2024). L’elemento dialettale nei soprannomi dei fantini del Palio di Siena. Rivista italiana di onomastica, 30(2), 544-552.
• Lampronti, S. Y., Operti, E., & Sgourev, S. V. (2025). Rivalry as a contextual factor of gender inequality in network returns. Journal of Management Studies, 62(4), 1599–1643.
• Operti, E., Lampronti, S. Y., & Sgourev, S. V. (2020). Hold your horses: Temporal multiplexity and conflict moderation in the Palio di Siena
  (1743–2010). Organization Science, 31(1), 85–102.
• Operti, E., Sgourev, S. V., & Lampronti, S. Y. (2021). Choose your enemies well: Mapping, managing, and leveraging rivalry. California Management Review, 64(1), 29–46.
• Sgourev, S. V., & Operti, E. (2019). From Montagues to Capulets: Analyzing the systemic nature of rivalry in career mobility. Academy of Management Journal, 62(5), 1333–1357.
• Drechsler, W. (2006). The contrade, the Palio, and the ben comune: Lessons from Siena. Trames, 10(2), 99–125.
• Boos, T. (2020). Territorial collective identities and the internet: Processes of individuation of Siena’s neighbourhoods. Geografiska Annaler: Series B, Human Geography, 102(4), 305–327.
• Boos, T. (2024a). Play and playgrounds of a traditional urban festivity: The case of the Palio di Siena in Italy. Ethnologia Europaea, 54(1), 67–87.
• Boos, T. (2024b). The Palio di Siena: A historic and community-based urban festivity in the context of festivalization. Geographische Zeitschrift, 112(2), 74–95.
• Fortina, M., Maniscalco, P., Carulli, C., Meccariello, L., Colasanti, G. B., & Carta, S. (2019). Jockey injuries during the Siena “Palio”: A 72-year analysis of the oldest horse race in Italy. Injury, 50, S56–S59.
• Pagliara, E., Pasinato, A., Valazza, A., Riccio, B., Cantatore, F., Terzini, M., Zambelli, D., & Bertuglia, A. (2022). Multibody computer model of the entire equine forelimb simulates forces causing catastrophic fractures of the carpus during a traditional race. Animals, 12(6), 737
• Grandys, S. (2020). Wpływ Palio di Siena na zarządzanie [The influence of Palio di Siena on management].
• King, P. (2011). Confraternities and civic ceremonial: The Siena Palio. In The York mystery plays: Performance in the city (pp. 181–204). Routledge.
• Brogi, G. (2023). Il drappellone del Palio di Siena tra arte contemporanea e tradizione [Thesis].
• Lusini, C. (2019). The Palio of Siena: Surviving modernity: Identities, practices and urban spaces [Master’s thesis, University of Amsterdam].
• Baranowska, M. (2019). Palio di Siena or victory justifies the means: A few remarks on contrade forming the identity of Siena’s inhabitants from the axiological perspective. Toruńskie Studia Polsko-Włoskie/Studi Polacco-Italiani di Toruń, 15, 27.
• Kenny, A. R., & Fortunato, L. (z.d.). The Palio of Siena and the contemporary contrada system.
• Reid, J. M. (2016). A mother that protects you: Community performance, identity, and values within the contrade and Palio di Siena [Master’s thesis,The University of Texas at San Antonio].
• Crezzini, J., Lysakowski, J., & Mazzini, G. (2025). From the hunts to the Palio “alla tonda”: Zooarchaeology of a feast. Archaeofauna, 34(1).
• Silverman, S. (1979). On the uses of history in anthropology: The Palio of Siena. American Ethnologist, 6(3), 413–436.
• Guazzi, M. (2004). Prime donne: Le donne capitano e priore nelle contrade del Palio di Siena. Betti Editrice.
• Filiani, R., & Zaffaroni, N. (2002). Con la rivale in campo (1990–1999). Il Leccio.
• Filiani, R., & Zaffaroni, N. (2003). Con la rivale in campo 2 (1960–1989). Il Leccio.
• Polito, R., Minero, M., Canali, E., Giovagnoli, G., Magnaghi, N., Pepe, M., & Reitano, M. (2011). Safety aspects and behavior of Siena Palio horses. Journal of Veterinary Behavior: Clinical Applications and Research, 6(5), 293–294.
• Gabriele, S., Bernardo, T., Valli, G., Lorenzi, V., Fusi, F., Sacchi, C., & Bertocchi, L. (2024). Traditional equestrian events in Italy: Results of the official veterinary controls carried out during the period 2017–2023. Large Animal Review, 30(6), 281–290.
• Crociani-Windland, L. (2007). What can’t be cured … may be enjoyed: Integrative dynamics and Siena’s Palio. Journal for the Psychoanalysis of Culture and Society, 12(2), 183–191.
• Crociani-Windland, L. (z.d.). Trusting aggression: The Siennese war machine as social capital.