Francesco De Grandi’s Drappellone onthuld

Er klonk een lang applaus voor de drappellone die de Siciliaanse schilder Francesco De Grandi maakte voor de Palio dell’Assunta 2025. Het werk werd gisterenavond, 10 augustus, onthuld op de volgelopen binnenplaats van het Palazzo Publicco, en voorgesteld doorkunstcriticus Helga Marsala. Burgemeester Nicoletta Fabio beschreef het als een “majestueuze en verfijnde” drappellone.

De compositie kent een regelmatig patroon, volgens een reeks vensters, waarbij de verhalende eenheid wordt opgegeven en wordt verwezen naar polyptieken in panelen, de predella’s van altaarstukken en diptieken en triptieken op hout. De keuze om de verschillende delen met een kostbare gouden rand te verbinden en de onderrand vervolgens af te sluiten met een goudkleurige damaststof, is een uiting van trouw aan de traditie, die doet denken aan de oude textielkunst en haar buitengewone toepassing in zowel burgerlijke als religieuze contexten.

Evenzo zijn de symbolen en dieren die de Contrade identificeren getrouw weergegeven in de perfect gereproduceerde wapenschilden: de kunstenaar heeft zelfs de namen toegevoegd, eigenhandig geschreven. Bovenaan domineert de figuur van Maria de scène, haar realistische weergave put uit sacrale iconografie en klassieke figuratie, die ze tegelijkertijd aanpast en elders projecteert, in een verfijnd proces van zowel modernisering als dromerige projectie. Maria’s omslagdoek verandert in een met sterren geborduurde strook hemel, die ze nauwelijks opent en een sterrenregen veroorzaakt. En het is precies vanuit die mantel dat de vliegende zwerm paarden en ruiters lijkt te komen, die naar de Sienese bodem duikt, die links op de achtergrond verschijnt, een gouden luchtspiegeling in de verte.

“Een kunstenaar,” merkte Nicoletta Fabio, burgemeester van Siena, op, “die ik zeer begeerde en waardeerde. Centraal staat de suggestieve kracht van twee beelden die elkaar ontmoeten en aanvullen. De iconische figuur van de ten hemel opgenomen Madonna lijkt sierlijk en plechtig te arriveren voor een belangrijke afspraak, een afspraak waarvan ze wist dat ze die had, en waarvoor ze ervoor koos haar mooiste en kostbaarste gewaad aan te trekken: het feest van Maria Hemelvaart.

Een moderne Maagd, jeugdig en verfijnd in haar kleding en accessoires. De intens blauwe tinten van haar gewaad vloeien over in een stadszonsopgang, met een gouden skyline van Siena op de achtergrond. Goudkleurig, zoals de ridders die het tweede beeld vormen en deel uitmaken van de Drappellone, boven de wapenschilden van de 10 deelnemende Contrade.

Gouden ridders, zoals het stiksel van de lap, genaaid door onze naaisters en niet geschilderd, protagonisten van een mythologisch, heidens ras. De parallel die De Grandi trekt tussen ons en de Dionysische cultus is sterk en krachtig. De religieuze ervaring van de cultus Het dionysianisme bracht de gelovigen ertoe zich volledig te verliezen en een dimensie te betreden die de rede oversteeg.

Een beetje zoals deze gouden ridders worden afgebeeld, tussen hemel en aarde, rennend met al hun macht naar de overwinning. Een dimensie die wij Sienezen goed kennen, die zich manifesteert tijdens de Carriera, maar niet alleen daar, op een ongebreidelde, overweldigende, soms zelfs waanzinnige manier. De gedachte aan die momenten deed me denken aan Nietzsches beschrijving van Dionysus: “Maar deze keer kom ik als Dionysus, de overwinnaar die de aarde tot een feestdag zal maken.” Een feest dat ons dus doet verliezen en onszelf doet herontdekken, dat ons overweldigt, transformeert en ons dwingt tot een wilde, tijdloze race. Een bovennatuurlijke kracht die onze aderen binnendringt en ons verheft, ons bedwelmt. Dit is, voor mij, wat Francesco De Grandi’s drappellone ons vertelt. Een bewuste waanzin waarvan ik hoop dat die ons altijd naar het hart van onze tradities zal leiden.

“Francesco De Grandi,” legt kunstcriticus Helga Marsala uit, die het werk presenteerde, “is een kunstenaar die op zijn eigen manier de traditie en relevantie van de grote Europese figuratieve schilderkunst, zowel mediterraan als Scandinavisch, weet te verenigen. Het is geen toeval dat zijn stijl op Sicilië is ontstaan en ontwikkeld. Door de jaren heen heeft De Grandi voornamelijk de thema’s van het heilige en de natuur verkend en onderzocht, en deze gebruikt als een gelegenheid voor theoretische reflectie, esthetisch onderzoek en meditatie. Een ‘vorm van gebed’, zowel in seculiere als spirituele zin, een langzaam instrument van kennis en onderdompeling in de dingen. De echo’s van verre tijden en de geassimileerde stijl van de grote meesters uit het verleden keren voortdurend terug: tussen weelderige landschappen en tijdloze plaatsen hebben zijn doeken door de jaren heen een scala aan heiligen, Christussen, martelaren, kluizenaars, tragische en epische figuren, schipbreukelingen, zondaars, wezens geworpen in de hel van de marges en lijden of in het licht van een denkbeeldig Eden.

Vrouwen en mannen geraakt door genade, of verloren in het holst van de nacht. Het gevoel van het oude, echter, verre van kleffe schetsen, wordt in zijn verbeelding uitgedrukt en verankerd in het heden, zozeer zelfs dat het ons in staat stelt om personages en scènes met een visionaire, literaire inslag als imminent te ervaren. Het is de picturale houding die hedendaags blijft: het teken, de penseelstreek, de intentie, de logica van de representatie. En niet omdat de bijbelse, mythologische of historische verwijzingen vervormd zijn. Integendeel. De verschuiving is subtiel, veroorzaakt door minimale aanpassingen, zoals het niet onschadelijk maken van de kortsluiting, de lichte ambiguïteit: er is altijd iets dat niet past, dat niet klopt, een object, een detail, een gezicht dat afkomstig is uit een heden en een concrete tijd, die niet op één lijn ligt.